บทบาทของ อสม. ในการดูแลสุขภาพประชาชน และผู้สูงอายุ

บทบาทของ อสม. ในการดูแลสุขภาพประชาชน และผู้สูงอายุ

เรียบเรียงบทความโดย งานการส่งเสริมสุขภาพ ศูนย์บริการสุขภาพ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง

วันที่ 20 มีนาคมของทุกปี ถูกกำหนดให้เป็น วันอาสาสมัครสาธารณสุขแห่งชาติ เพื่อยกย่องและเชิดชูบทบาทของ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ซึ่งถือเป็นกำลังสำคัญของระบบสาธารณสุขไทย โดยคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 21 ธันวาคม พ.ศ. 2536 ให้กำหนดวันนี้เป็นวันสำคัญ เพื่อสร้างขวัญกำลังใจแก่ อสม. ที่ปฏิบัติงานดูแลสุขภาพประชาชนในระดับชุมชน

อสม. คือใคร

อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน หรือ อสม. คือประชาชนจิตอาสาที่ได้รับการคัดเลือกจากคนในชุมชนให้ทำหน้าที่เป็นตัวแทนด้านสุขภาพของหมู่บ้าน โดยผ่านการอบรมจากเจ้าหน้าที่สาธารณสุขเพื่อให้มีความรู้และทักษะในการดูแลสุขภาพขั้นพื้นฐาน อสม.ทำหน้าที่เป็นตัวกลางในการสื่อสารข้อมูลด้านสาธารณสุขระหว่างหน่วยงานภาครัฐกับประชาชน รวมทั้งสนับสนุนการดูแลสุขภาพของคนในชุมชนทั้งด้านการส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันควบคุมโรค การรักษาพยาบาลเบื้องต้น และการฟื้นฟูสุขภาพ

บทบาทของ อสม.สะท้อนแนวคิดการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการดูแลสุขภาพตนเอง ครอบครัว และชุมชน ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของระบบ สาธารณสุขมูลฐาน (Primary Health Care)

ความสำคัญของการดูแลผู้สูงอายุในชุมชน

ปัจจุบันประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่ สังคมผู้สูงอายุ (Aging Society) ซึ่งส่งผลให้จำนวนผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ผู้สูงอายุจำนวนมากมักมีโรคประจำตัว เช่น ความดันโลหิตสูง เบาหวาน และโรคเรื้อรังอื่น ๆ จึงจำเป็นต้องได้รับการดูแลสุขภาพอย่างต่อเนื่อง

ในบริบทนี้ อสม.มีบทบาทสำคัญในการช่วยดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุในระดับชุมชน เช่น การติดตามสุขภาพ การให้คำแนะนำด้านการดูแลตนเอง การเฝ้าระวังโรค และการประสานงานเพื่อให้ผู้สูงอายุสามารถเข้าถึงบริการทางการแพทย์ได้อย่างเหมาะสม

บทบาทและหน้าที่ของ อสม.

อสม.มีบทบาทสำคัญในการดำเนินงานด้านสาธารณสุขในชุมชน โดยมีหน้าที่หลัก ดังนี้

1. การสื่อสารข้อมูลด้านสาธารณสุข
ทำหน้าที่เป็นผู้ถ่ายทอดข่าวสารและความรู้ด้านสุขภาพจากเจ้าหน้าที่สาธารณสุขสู่ประชาชนในหมู่บ้าน และสะท้อนปัญหาสุขภาพของชุมชนไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

2. การให้ความรู้ด้านสุขภาพแก่ประชาชน
ให้คำแนะนำและถ่ายทอดความรู้แก่ประชาชนและครอบครัวเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพตามแนวทางของ 14 องค์ประกอบของงานสาธารณสุขมูลฐาน

3. การให้บริการสาธารณสุขเบื้องต้น
ช่วยดูแลสุขภาพขั้นพื้นฐาน เช่น การติดตามผู้ป่วย การส่งต่อผู้ป่วยไปยังสถานบริการสาธารณสุข และการให้คำแนะนำในการดูแลสุขภาพ

4. การเฝ้าระวังและป้องกันโรคในชุมชน
ติดตามสถานการณ์สุขภาพของประชาชน เช่น การเฝ้าระวังภาวะโภชนาการเด็ก การส่งเสริมการฝากครรภ์ การสนับสนุนการรับวัคซีน และการป้องกันโรคติดต่อในชุมชน

5. การมีส่วนร่วมในการพัฒนาชุมชน
เป็นแกนนำในการวางแผน แก้ไขปัญหา และพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในชุมชน โดยประสานงานกับผู้นำชุมชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ถือเป็นกำลังสำคัญของระบบสาธารณสุขไทยในการดูแลสุขภาพประชาชนในระดับชุมชน โดยมีบทบาทในการส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค เฝ้าระวังปัญหาสุขภาพ และสนับสนุนการเข้าถึงบริการสาธารณสุขของประชาชน

เนื่องในโอกาส วันอาสาสมัครสาธารณสุขแห่งชาติ วันที่ 20 มีนาคม จึงเป็นโอกาสสำคัญในการร่วมกันยกย่องและขอบคุณ อสม.ทั่วประเทศ ที่ได้อุทิศตนเพื่อดูแลสุขภาพของประชาชน และเป็นพลังสำคัญในการขับเคลื่อนระบบสาธารณสุขของประเทศไทยให้มีความเข้มแข็งและยั่งยืน

อ้างอิงแหล่งที่มา

1. กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. (2554). คู่มืออาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ยุคใหม่. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข. สืบค้นจาก https://hss.moph.go.th/fileupload_doc/2021-09-07-11-21-93471516.pdf

2. เพื่อนชุมชน. (2564). วันอาสาสมัครสาธารณสุขแห่งชาติ (อสม.). สืบค้นจาก https://www.community.or.th/วันอาสาสมัครสาธารณสุขแห่งชาติ

3. องค์การบริหารส่วนตำบลเขาทะลุ. (ม.ป.ป.). บทบาทหน้าที่ของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.). สืบค้นจาก https://www.kaotalu.go.th/news/doc_download/a_170617_124511.pdf

4. Hfocus. (2568). 20 มีนาคม วันอาสาสมัครสาธารณสุขแห่งชาติ. สืบค้นจาก https://www.hfocus.org/content/2025/03/33474