หลอกหมอไม่ได้แล้ว เมื่อ “HbA1c” น้ำตาลที่เกาะบนโมเลกุลฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง ฟ้องการกินน้ำตาลตลอด 3 เดือนของเรา

หลอกหมอไม่ได้แล้ว เมื่อ “HbA1c”  น้ำตาลที่เกาะบนโมเลกุลฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดง

ฟ้องการกินน้ำตาลตลอด 3 เดือนของเรา

เรียบเรียงบทความโดย งานเทคนิคการแพทย์ ศูนย์บริการสุขภาพ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง

HbA1c คืออะไร? ทำไมถึงสำคัญกว่าการตรวจน้ำตาลปลายนิ้ว?

HbA1c คือ ฮีโมโกลบิน (Hemoglobin) ซึ่งเป็นโปรตีนสำคัญในเม็ดเลือดแดงที่ทำหน้าที่ขนส่งออกซิเจน ที่จับกับน้ำตาลกลูโคสในเลือดอย่างถาวร

ถ้าในกระแสเลือดของเรามีน้ำตาล (กลูโคส) อยู่ในระดับสูงเป็นเวลานาน น้ำตาลเหล่านี้ก็จะเข้าไปจับกับฮีโมโกลบินในเม็ดเลือดแดงมากขึ้นเรื่อยๆ จนกลายเป็นไกลเคทเตทฮีโมโกลบิน (Glycated Hemoglobin) หรือที่เราเรียกสั้นๆ ว่า HbA1c

ความพิเศษของมันอยู่ตรงนี้  เม็ดเลือดแดงมีอายุขัยเฉลี่ยประมาณ 90-120 วัน การตรวจ HbA1c จึงเปรียบเสมือนการดู "ภาพรวม" หรือ "ค่าเฉลี่ย" ของระดับน้ำตาลในเลือดของเราตลอดช่วง 2-3 เดือนที่ผ่านมา ซึ่งแตกต่างจากการตรวจวัดระดับน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหาร โดยต้องงดอาหารและเครื่องดื่ม (ยกเว้นน้ำเปล่า) อย่างน้อย 8 ชั่วโมง เพื่อตรวจดูปริมาณกลูโคสในเลือด ณ เวลานั้น ค่านี้ช่วยคัดกรองและวินิจฉัยภาวะเสี่ยงเบาหวานหรือเบาหวานได้

ความสำคัญและการนำไปใช้: มากกว่าแค่การวินิจฉัยโรค! 

การคัดกรองและวินิจฉัย (Screening & Diagnosis):

• ปกติ: < 5.7%
• กลุ่มเสี่ยง (Prediabetes): 5.7% - 6.4%
• เบาหวาน (Diabetes): ≥ 6.5%

การติดตามการรักษา (Monitoring)

• สำหรับผู้ป่วยเบาหวาน ค่า HbA1c คือตัวชี้วัดประสิทธิภาพในการควบคุมระดับน้ำตาลที่ดีที่สุด โดยจะใช้ค่านี้ในการประเมินและปรับแผนการรักษา ไม่ว่าจะเป็นการใช้ยา การคุมอาหาร หรือการออกกำลังกาย (เป้าหมายคือควบคุมให้ HbA1c < 7%)

การประเมินความเสี่ยงของโรคแทรกซ้อน (Risk Assessment) 

• งานวิจัยขนาดใหญ่ เช่น DCCT (Diabetes Control and Complications Trial) และ UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study) ได้พิสูจน์แล้วว่า การลดลงของ HbA1c ทุกๆ 1% สามารถลดความเสี่ยงของโรคแทรกซ้อนทางหลอดเลือดขนาดเล็ก (Microvascular complications) เช่น โรคไตวาย เบาหวานขึ้นตา และปลายประสาทอักเสบ ได้ถึง 30-40% เลยทีเดียว

ข้อควรระวังและปัจจัยรบกวน

• ไม่ใช่ทุกคนที่ตรวจ HbA1c ได้! แม้จะเป็นการตรวจที่ดีมาก แต่ก็มีข้อจำกัดและปัจจัยที่อาจทำให้ผลคลาดเคลื่อนได้

ภาวะที่มีผลต่ออายุเม็ดเลือดแดง

• อายุเม็ดเลือดแดงสั้นกว่าปกติ: เช่น ภาวะโลหิตจางจากการเสียเลือดเรื้อรัง (Chronic blood loss), โรคธาลัสซีเมียบางชนิด, ภาวะเม็ดเลือดแดงแตกง่าย (Hemolysis) จะทำให้ค่า HbA1c ต่ำกว่าความเป็นจริง เพราะเม็ดเลือดแดงมีเวลาสัมผัสน้ำตาลสั้นลง
• อายุเม็ดเลือดแดงยาวนานกว่าปกติ: เช่น ภาวะขาดธาตุเหล็ก, ขาดวิตามิน B12, หรือผู้ที่ได้รับการตัดม้าม จะทำให้ค่า HbA1c สูงกว่าความเป็นจริง

ฮีโมโกลบินผิดปกติ (Hemoglobinopathies) ผู้ที่มีฮีโมโกลบินผิดปกติ เช่น Hb E, Hb S (ในโรค Sickle cell) อาจรบกวนผลการตรวจได้ ขึ้นอยู่กับวิธีการตรวจที่ใช้ ซึ่ง HPLC มักจะสามารถตรวจจับและรายงานความผิดปกติเหล่านี้ได้

ภาวะอื่นๆ เช่น ภาวะไตวายเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease), การตั้งครรภ์, หรือการได้รับยาบางชนิด อาจส่งผลต่อค่า HbA1c ได้เช่นกัน

ในกรณีเหล่านี้ แพทย์อาจต้องพิจารณาใช้การตรวจวัดระดับน้ำตาลด้วยวิธีอื่นร่วมด้วย เช่น การตรวจวัดระดับน้ำตาลเฉลี่ยสะสมจากโปรตีนฟรุกโตซามีน (Fructosamine) ซึ่งมีอายุสั้นกว่า หรือการเจาะเลือดตรวจระดับน้ำตาลด้วยตนเอง (SMBG) อย่างสม่ำเสมอ

การตรวจ HbA1c จึงเป็นเครื่องมือที่ทรงพลังอย่างยิ่งในการต่อสู้กับโรคเบาหวาน ไม่ใช่แค่ตัวเลขที่น่ากลัว แต่เป็นสัญญาณเตือนและเป็นแนวทางให้เราดูแลสุขภาพได้อย่างถูกทิศทาง การเข้าใจที่มาที่ไปของค่านี้จะช่วยให้เราตระหนักถึงความสำคัญของการควบคุมระดับน้ำตาลในระยะยาวเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีและห่างไกลจากโรคแทรกซ้อน

สอบถามข้อมูลโปรแกรมตรวจคัดกรองความเสี่ยงโรคเบาหวาน

โทรศัพท์ : 0-5391-3204

Inbox : Facebook MFU Wellness Center

อ้างอิงข้อมูล

1. American Diabetes Association. (2023). 6. Glycemic targets: Standards of medical care in diabetes—2023. Diabetes Care, 46(Supplement_1), S97–S110. https://diabetesjournals.org/.../6-Glycemic-Targets...

2.National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). (2018). The A1C test & diabetes. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. https://www.niddk.nih.gov/healt.../diagnostic-tests/a1c-test

3. Sherwani, S. I., Khan, H. A., Ekhzaimy, A., Masood, A., & Sakharkar, M. K. (2016). Significance of HbA1c test in diagnosis and prognosis of diabetic patients. Biomarker Insights, 11, 95–104. https://doi.org/10.4137/BMI.S38440