การรับวัคซีนที่เหมาะสมในแต่ละช่วงวัย

การรับวัคซีนที่เหมาะสมในแต่ละช่วงวัย

เรียบเรียงโดย งานการตลาดและประชาสัมพันธ์ ศูนย์บริการสุขภาพ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง

จากข้อมูลทางวิชาการและการบรรยายโดยแพทย์

วัคซีน: ทำไมเราต้องฉีดตลอดชีวิต?

วัคซีนเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายให้จดจำและต่อสู้กับเชื้อโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ เมื่อได้รับวัคซีน ร่างกายจะสร้างแอนติบอดีและเซลล์ภูมิคุ้มกันที่สามารถจดจำเชื้อโรคได้ ทำให้เมื่อเชื้อเข้าสู่ร่างกายจริง ระบบภูมิคุ้มกันสามารถตอบสนองและกำจัดเชื้อได้อย่างรวดเร็ว

นอกจากการป้องกันตนเองแล้ว การฉีดวัคซีนยังช่วยสร้างภูมิคุ้มกันหมู่ (Herd immunity) ซึ่งช่วยปกป้องกลุ่มเปราะบางในสังคม เช่น เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีโรคประจำตัว

วัคซีนมีกี่ชนิด?

วัคซีนในปัจจุบันแบ่งตามเทคโนโลยีการผลิต ได้แก่

• วัคซีนเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์
• วัคซีนเชื้อตาย
• วัคซีนที่ใช้ส่วนประกอบของเชื้อโรค
• วัคซีนชนิด mRNA

วัคซีนทุกชนิดผ่านการทดสอบด้านความปลอดภัยและประสิทธิภาพก่อนนำมาใช้

ทำไมวัคซีนต้องแตกต่างกันตามช่วงวัย?

วัยเด็ก

• ยังไม่เคยสัมผัสเชื้อโรค
• ระบบภูมิคุ้มกันยังพัฒนาไม่เต็มที่
• เสี่ยงต่อโรครุนแรงได้ง่าย

เด็กควรได้รับวัคซีนตามแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคแห่งชาติ และวัคซีนเสริมตามคำแนะนำแพทย์ เพื่อสร้างภูมิคุ้มกันตั้งต้นและป้องกันโรคร้ายแรงในอนาคต

วัยทำงาน (อายุ 18 ปีขึ้นไป)

แม้ร่างกายแข็งแรง แต่มีความเสี่ยงจากการทำงาน การเดินทาง และการพบปะผู้คนจำนวนมาก

วัคซีนแนะนำสำหรับประชาชนทั่วไป

• ไข้หวัดใหญ่ — ปีละ 1 เข็ม
• โควิด-19 — แนะนำฉีดกระตุ้น โดยเฉพาะผู้สูงอายุ ผู้มีโรคเรื้อรัง หญิงตั้งครรภ์ และบุคลากรทางการแพทย์
• บาดทะยัก-คอตีบ-ไอกรน (Td/Tdap) — กระตุ้นทุก 10 ปี
• หัด-หัดเยอรมัน-คางทูม (MMR) — สำหรับผู้ที่ไม่เคยป่วย ไม่เคยได้รับวัคซีน หรือไม่มีหลักฐานภูมิคุ้มกัน
• อีสุกอีใส — สำหรับผู้ที่ไม่เคยป่วยหรือไม่เคยได้รับวัคซีน
• ไวรัสตับอักเสบบี — ป้องกันโรคตับเรื้อรังและมะเร็งตับ
• วัคซีน HPV — ป้องกันมะเร็งปากมดลูก มะเร็งทวารหนัก มะเร็งช่องปาก และมะเร็งอวัยวะเพศ

แนะนำฉีดช่วงอายุ 9–26 ปี และอายุ 27–45 ปี สามารถพิจารณาเพิ่มเติมตามคำแนะนำแพทย์

วัคซีนตามความเสี่ยงจากอาชีพหรือพฤติกรรม

เหมาะสำหรับผู้ที่:

• ทำงานกับสัตว์หรือเด็กเล็ก
• บุคลากรทางการแพทย์
• ผู้ประกอบอาหารหรือสัมผัสสิ่งปฏิกูล
• ผู้เดินทางระหว่างประเทศ

วัคซีนสำหรับผู้มีภาวะเสี่ยงด้านสุขภาพ

ควรปรึกษาแพทย์หากมีภาวะ เช่น

• เบาหวาน
• โรคไตเรื้อรัง
• โรคหัวใจหรือปอดเรื้อรัง
• การใช้ยากดภูมิคุ้มกัน / ปลูกถ่ายอวัยวะ
• HIV
• ผู้ป่วยตัดม้าม
• หญิงตั้งครรภ์

วัคซีนสำหรับการเดินทางต่างประเทศ

วัคซีนบางชนิดจำเป็นตามประเทศปลายทาง

วัคซีนที่อาจจำเป็น

• ไข้เหลือง — แอฟริกา, อเมริกาใต้
• ไข้กาฬหลังแอ่น — ผู้เดินทางไปประกอบพิธีฮัจญ์ หรือพื้นที่ระบาด

วัคซีนที่ควรพิจารณา

• ไทฟอยด์
• ไวรัสตับอักเสบเอและบี
• ไข้สมองอักเสบเจอี (JE)

ควรปรึกษาแพทย์เวชศาสตร์การท่องเที่ยวก่อนเดินทาง

ผู้สูงอายุ

เมื่ออายุมากขึ้น ระบบภูมิคุ้มกันลดลง และมักมีโรคประจำตัว ทำให้เสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนรุนแรง

วัคซีนสำคัญสำหรับผู้สูงอายุ

• ไข้หวัดใหญ่ — ปีละครั้ง
• โควิด-19 — กระตุ้นตามคำแนะนำแพทย์
• บาดทะยัก-คอตีบ-ไอกรน — กระตุ้นทุก 10 ปี
• วัคซีนปอดอักเสบ (Pneumococcal) — แนะนำในอายุ ≥ 65 ปี หรือผู้มีโรคเรื้อรัง
• วัคซีนงูสวัด — แนะนำในอายุ ≥ 50 ปี
• วัคซีน RSV — แนะนำในอายุ ≥ 60 ปี หรือผู้มีโรคหัวใจ ปอด หรือภูมิคุ้มกันต่ำ

วัคซีนเหล่านี้สามารถช่วยลดความเสี่ยงการนอนโรงพยาบาล ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง และการเสียชีวิต

วัคซีนอื่นที่อาจพิจารณาเพิ่มเติม

ขึ้นอยู่กับความเสี่ยงและคำแนะนำแพทย์

• วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี
• วัคซีนไข้เลือดออก — พิจารณาในผู้ที่อาศัยในพื้นที่ระบาดหรือเคยติดเชื้อ และควรปรึกษาแพทย์ก่อนรับวัคซีน
• วัคซีนฝีดาษลิง (Mpox) — แนะนำเฉพาะกลุ่มเสี่ยงสูง เช่น ผู้สัมผัสใกล้ชิดผู้ติดเชื้อ หรือบุคลากรทางการแพทย์

วัคซีนกับการป้องกันมะเร็ง

วัคซีนบางชนิดสามารถลดความเสี่ยงมะเร็งได้ ได้แก่

• วัคซีน HPV → ป้องกันมะเร็งปากมดลูก มะเร็งทวารหนัก มะเร็งช่องปาก และมะเร็งอวัยวะเพศ
• วัคซีนไวรัสตับอักเสบบี → ลดความเสี่ยงมะเร็งตับ

การฉีดวัคซีนคือการดูแลสุขภาพตลอดชีวิต

• การฉีดวัคซีนไม่ใช่เรื่องเฉพาะเด็ก แต่เป็นการป้องกันสุขภาพในทุกช่วงวัย
• ลดความเสี่ยงโรครุนแรง
• ลดการแพร่กระจายของโรคในชุมชน
• ปกป้องคนที่เรารัก
• เตรียมความพร้อมต่อโรคอุบัติใหม่

การปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินวัคซีนที่เหมาะสมกับอายุ ภาวะสุขภาพ และความเสี่ยงเฉพาะบุคคล เป็นสิ่งสำคัญที่สุด

หมายเหตุ: ข้อมูลนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ด้านสุขภาพ ไม่สามารถใช้แทนการวินิจฉัยหรือคำแนะนำจากแพทย์ ผู้รับบริการควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินความเหมาะสมเป็นรายบุคคล

สอบถามข้อมูลหรือนัดหมายเข้ารับบริการวัคซีนป้องกันโรค

โทรศัพท์ 0-5391-3204

Inbox: Facebook MFU Wellness Center

เอกสารอ้างอิง

1. ชนกันต์ พัฒนา. (2568, 19 ธันวาคม). การรับวัคซีนที่เหมาะสมในแต่ละช่วงวัย การบรรยายในกิจกรรม MFU Wellness Talks ครั้งที่ 4. MFU Wellness Center, มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง.

2. สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย. (2568). คำแนะนำวัคซีนสำหรับเด็กและวัยรุ่น. สืบค้นจาก https://www.pidst.or.th/A1627.html

3. สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย. (ม.ป.ป.). คำแนะนำการใช้วัคซีนป้องกันโรคสำหรับผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ จำแนกตามอายุ และภาวะสุขภาพ. สืบค้นจาก https://idthai.org/Contents/Views/?d=!17!9!!1047!